Leuke weetjes over spreekwoorden en je lijf

Spreekwoorden zijn niet alleen leuk om te gebruiken, ze vertellen ook een stukje cultuur en biologie. Hier een paar weetjes die je misschien nog niet kende:

1. Waar komt “Op je tandvlees lopen” vandaan?

Dit stamt uit de militaire wereld. Soldaten die zó moe waren dat ze hun voeten nauwelijks meer konden optillen, leken wel op hun tandvlees  te lopen, alleen nog op pure wilskracht voortbewegend – alsof het laatste wat je hebt, je tandvlees, in contact met de grond komt. Tegenwoordig staat het voor totale uitputting.

2. Zijn spreekwoorden cultureel verschillend?

Ja! Spreekwoorden zijn vaak cultureel gekleurd en geven een inkijkje in hoe verschillende talen emoties en stress beschrijven.

• In het Engels zeggen ze “butterflies in your stomach” – wij hebben precies dezelfde vlinders in de buik.

• Waar wij zeggen “iets op de lever hebben”, gebruiken Engelsen “to have a chip on your shoulder”.

• In het Duits zeggen ze “Tomaten auf den Augen haben” (tomaten op je ogen hebben) voor iets niet zien – bij ons is dat “iets door de vingers zien” of “je kop in het zand steken”.

• In het Spaans bestaat “tener pájaros en la cabeza” (vogeltjes in je hoofd hebben), wat lijkt op ons “niet goed bij je hoofd zijn”.

• En in het Frans zeggen ze “avoir mal au cœur” (letterlijk: pijn aan het hart hebben) als ze misselijk zijn – bij ons zit misselijkheid juist in de maag.

3. Spreekwoorden en wetenschap

Veel spreekwoorden zijn verrassend ‘waar’. Denk maar aan “een knoop in je maag hebben”, “last op je schouders dragen” of “met je handen in het haar zitten”. Je voelt die uitdrukkingen letterlijk in je lijf terug – precies zoals ik in Blog 2: Van kop tot teen uitleg.

De wetenschap noemt dat psychosomatiek: emoties en stress drukken zich uit in het lichaam. De polyvagaal theorie geeft er een mooie verklaring voor: je zenuwstelsel reageert direct op spanning en vertaalt dat naar lichamelijke signalen. Zo kan angst je misselijk maken, verdriet je keel dichtknijpen en verantwoordelijkheid zwaar op je schouders voelen. Spreekwoorden zijn dus eigenlijk oeroude lichaamswijsheid: taal die precies laat zien wat je lijf je probeert te vertellen.

4. Waarom gebruiken we ze zo graag?

Spreekwoorden zijn compact en beeldend. In één zin kun je precies beschrijven wat je voelt, zonder moeilijke woorden. Ze zijn dus eigenlijk een oeroude vorm van stress-educatie!

5. Welke spreekwoorden gebruik jij?

Misschien herken jij jezelf meer in “Op je tandvlees lopen”, of juist in “Stevig in je schoenen staan”. Door te spelen met taal leer je beter luisteren naar je eigen lijf.En door beter te luisteren naar je eigen lijf, herken je eerder wanneer je zenuwstelsel uit balans raakt – zodat je sneller kunt bijsturen en terug kunt keren naar rust en veerkracht.

Tip: Schrijf aan het eind van de dag op welk spreekwoord, gevoel of symbool je zenuwstelsel vandaag het beste omschrijft. Je zult merken dat er een patroon in zit – en dat is een prachtige ingang voor bewustwording.

Mis de andere blogs in deze serie niet:

• Taal van je zenuwstelsel

• Van kop tot teen – spreekwoorden door je lijf